Ministerstwo przedstawiło projekt ustawy

Wiemy już nieco więcej o „ustawie platformowej.

W ubiegłym tygodniu Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przedstawiło projekt ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy. Ustawa ta jest odpowiedzią na regulacje zawarte w Dyrektywie Platformowej uchwalonej przez Parlament Europejski w grudniu 2024. Większość mediów przedstawiło ten temat wyłącznie na podstawie krótkiej notki MPiPS. W związku z tym chciałbym Wam streścić dużo szczerzej traktujący sprawę dokument Rady Ministrów. Tekst jest bardzo długi i w blisko połowie opisuje założenia zawarte w Dyrektywie. W niniejszym artykule skupię się jednak na konkretnych rozwiązaniach jakie proponuje polski rząd.

Ten fragment tekstu został podzielony na trzy części. Po pierwsze opisane zostały obowiązki jakie zostaną nałożone na platformy. Drugą kwestią poruszaną tu są rozwiązania mające na celi wzmocnienie ochrony osób pracujących dla platform. W tekście określone są też nowe obowiązku Państwowej Inspekcji Pracy, które wynikać będą z ustawy. Teraz chcę streścić Wam całą tę część projektu, zmienię jednak kolejność. Tekstu i tak jest sporo należałoby więc przedstawić Wam te zapisy zaczynając od tych – moim zdaniem ważniejszych ważniejszych.

Projekt ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy

Zacznijmy od sankcji. Ustawa określa kary za niedopełnienie obowiązków z niej wynikających. Grzywna wynosić może od 2 do 60 tysięcy złotych. Szczerze mówiąc jeśli miałaby to być kara jaka groziłaby jako całość za uchybienia w kwestii jakiejś kontroli, to są to kwoty „niezauważalne” dla Platform. Ustawa wskazuje jednak, że kary dotyczyć mogą też pośredników (Partnerów), lub inne osoby działające w ich imieniu. Tu szczególnie te wyższe kwoty z widełek mogą być już bardziej odczuwalne. Niemniej żeby zapisy ustawy miały jakikolwiek realny wpływ, kary te powinny dotyczyć sprawy – każdego pojedynczego kuriera. Dopiero w takim przypadku platformy by je odczuły a ustawa miała by sens.

Wzmocnienie ochrony osób pracujących dla platform

Ułatwienie proceduralne — wystarczy uprawdopodobnić na podstawie faktów, że platforma sprawuje kierownictwo, w szczególności kontrolę, przede wszystkim za pomocą systemów monitorujących lub decyzyjnych. Domniemanie jest wzruszalne przez obie strony, ale gdy podważa je platforma, to na niej spoczywa ciężar dowodu, że nie jest to stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Prywatna komunikacja — platforma musi umożliwić kurierom prywatny i bezpieczny kontakt między sobą oraz powstrzymać się od dostępu do niej i monitorowania.
Zakaz represji — żadnego niekorzystnego traktowania kurierów ani ich przedstawicieli za wszczęcie postępowania lub złożenie skargi.
Ochrona w trakcie postępowania — jeśli między rozpoczęciem kontroli a uprawomocnieniem orzeczenia platforma lub pośrednik rozwiąże umowę, za datę zawarcia umowy o pracę uznaje się dzień rozpoczęcia kontroli. Stosuje się wtedy wyłącznie kodeksową ochronę przed wypowiedzeniem.
Zakaz zwolnienia za korzystanie z praw — nie można wypowiedzieć ani rozwiązać umowy (ani zastosować równoważnego działania) z powodu skorzystania z uprawnień ustawowych. W sporze to platforma dowodzi, że kierowała się innymi powodami, a kurier ma prawo zażądać wskazania przyczyny.
Roszczenia — prawo do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia przysługuje też osobom, których umowa już wygasła.
Równość przy pośrednikach — kurierzy rozliczający się przez Partnera mają mieć ten sam poziom ochrony co współpracujący z platformą bezpośrednio. Platforma i pośrednik muszą ustalić skuteczny sposób korzystania z tych praw, a do tego wchodzi odpowiedzialność solidarna obu podmiotów za roszczenia.

Nowe zadania Państwowej Inspekcji Pracy

Przyjmowanie zgłoszeń od platform i kontrola prawidłowości zatrudnienia — zwłaszcza tam, gdzie już ustalono istnienie stosunku pracy.
Postępowania administracyjne o ustalenie stosunku pracy — wszczynane z urzędu albo na wniosek. Jeśli inspektor stwierdzi kierownictwo i kontrolę, wydaje decyzję administracyjną ustalającą stosunek pracy od dnia jej wydania. O okres wcześniejszy okręgowy inspektor pracy wnosi powództwo do sądu pracy. Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu.
Opracowanie szczegółowych zaleceń dla platform, kurierów, związków i pracodawców, jak stosować tę procedurę. Do tego współpraca z ZUS, KAS i organami innych państw w wyłapywaniu platform łamiących przepisy.
Współpraca z Prezesem UODO w zakresie wpływu algorytmów na kurierów, oparta na wymianie informacji z kontroli.
Współpraca z organami kraju, w którym platforma ma siedzibę, gdy praca wykonywana jest w Polsce.

Obowiązki nakładane na cyfrową platformę pracy

Raportowanie do PIP — platforma musi zgłaszać zatrudnienie pracownika platformy w Polsce oraz przypadki zastosowania ułatwienia proceduralnego. Do tego przekazuje PIP i przedstawicielom kurierów dane o pracy — m.in. liczbę osób w podziale na rodzaj umowy i poziom aktywności konta.
Ochrona danych osobowych — cztery obowiązki naraz: zakaz przetwarzania przez algorytmy określonych danych (przykład wprost z projektu: stan emocjonalny lub psychiczny); obowiązek konsultowania z kurierami i ich przedstawicielami oceny skutków przetwarzania danych; zapewnienie prawa do przeniesienia danych wytworzonych podczas pracy plus darmowe narzędzia do tego; oraz przekazanie danych bezpośrednio innemu podmiotowi na żądanie kuriera.
Informacja o algorytmach — na żądanie kuriera, jego przedstawicieli, PIP lub Prezesa UODO platforma musi ujawnić dane o stosowanych systemach monitorujących i decyzyjnych, choćby samo potwierdzenie, że takie systemy działają. Ustawa określi termin i formę.
Nadzór nad algorytmami — platforma ma regularnie oceniać wpływ decyzji algorytmicznych na kurierów i przekazywać wyniki zainteresowanym. Jeśli ocena wykaże wysokie ryzyko dyskryminacji albo naruszenie praw, musi podjąć kroki naprawcze.
Człowiek zamiast algorytmu — decyzja o rozwiązaniu umowy, ograniczeniu, zawieszeniu lub usunięciu konta (albo równoważnie szkodliwa) może zapaść wyłącznie przez człowieka.
Wyjaśnienia i odwołania — na żądanie kuriera platforma tłumaczy decyzję podjętą przez system. Do wskazanych decyzji (np. blokada konta) dołącza uzasadnienie, a na żądanie przeprowadza weryfikację i odpowiada. Jeśli decyzja naruszyła prawa kuriera — musi ją zmienić, a gdy to niemożliwe, zaproponować odszkodowanie lub zadośćuczynienie.
Konsultacje przed wdrożeniem — informowanie i konsultacje mają obejmować także planowane wprowadzenie nowych systemów algorytmicznych lub istotne zmiany w istniejących. Gdy nie ma przedstawicieli, platforma informuje pracowników bezpośrednio.
BHP i zakaz presji — ocena ryzyka, jakie algorytmy stwarzają dla zdrowia, plus działania zapobiegawcze. Zakazane będą systemy wywierające nadmierną presję na kurierów lub zagrażające ich zdrowiu fizycznemu i psychicznemu. Do tego obowiązek stworzenia skutecznych kanałów zgłaszania takich zagrożeń.

To jeszcze nie koniec

Warto zaznaczyć, że jest to tak na prawdę jeszcze bardzo wczesny etap i do wdrożenia ustawy zostało jeszcze sporo pracy i zapewne sporo czasu. Bardzo wątpię, czy akt ten wejdzie w życie w wyznaczonym przez Dyrektywie czasie przypadającym na grudzień tego roku. Do ustalenia jest jeszcze wiele spraw, ale trzeba przyznać, że wygląda to nawet obiecująco. Wartość dokumentu zależeć jednak będzie od szczegółów. Przede wszystkim od trafnego ustalenia kto powinien być pracownikiem platformowym a kto nie. Zbyt liberalne dla platform zapisy uczynią z ustawy po prostu martwy zbiór przepisów. Zbyt restrykcyjne natomiast wyleją dziecko z kąpielą.

Jeśli moje teksty pomogły Ci, albo po prostu uważasz je za wartościowe, możesz wesprzeć mnie za pomocą powyższego guzika:)